مهم ترین مواد مغذی مورد نیاز گیاه

مواد مغذی مورد نیاز برای رشد گیاه

شانزده عنصر برای رشد بیشتر گیاهان ضروری بوده و این عناصر از آب، خاک  و هوای اطراف گیاه تامین می‌شود.منابع تامین این عناصر:

الف) از هوا: کربن (C) به صورت دی اکسید کربن (CO₂)

ب) از آب: هیدروژن (H) و اکسیژن (O) به شکل آب (H₂O)

ج) از خاک: کودهای معدنی و کود دامی: نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم، منیزیم، گوگرد، آهن، منگنز، روی، مس، بور، مولیبدن و کلر. این عناصر ممکن است برای رشد بعضی از گیاهان مفید باشند اما برای رشد همه گیاهان ضروری نیستند.

انواع عناصر غذایی مورد نیاز گیاهان:

جدای از کربن، گیاهان همه عناصر تغذیه ای خود را از محلول خاک جذب می کنند. این عناصر بر پایه کمیت به دو دسته تقسیم می شوند:

الف) عناصر تعذیه ای پرمصرف که خود به دو دسته عناصر تغذیه ای اولیه و ثانویه تقسیم می شوند.

عناصر تغذیه ای پرمصرف که در صورت کمبود یک یا تعدادی از این عناصر در خاک، مقدار فراوانی از آن ها باید مصرف گردد. در برخی از خاک ها ممکن است مقدار عناصر تغذیه ای به طور طبیعی کم باشد یا به دلیل کشت مداوم در طی سالیان و برداشت این عناصر از خاک، کمبود آن ها رخ داده باشدف همچنین در هنگامی که رقم های پرمحصولی از گیاهان کشت می شوند با توجه به نیاز زیادتر آن ها برای عناصر تغذیه ای در مقایسه با رقم های معمولی و محلی این کمبود ها رخ می دهند.

عناصر پر مصرف به دو دسته پر مصرف اولیه شامل ازت (N)، فسفر (P) و پتاسیم (K) و پر مصرف ثانویه شامل کلسیم (Ca)، گوگرد (S) و منیزیم (Mg) تقسیم می شوند.

ب) عناصر تغذیه ای کم مصرف

در مقابل عناصر تغذیه ای پرمصرف، عناصر کم مصرف یا عناصر کم یاب قرار دارند که تنها مقدار اندکی از این عناصر برای رشد متناسب و صحیح گیاه لازم است و در صورت کمبود در خاک تنها مقدار اندکی مصرف می شود.

عناصر کم مصرف شامل آهن (Fe)، روي (Zn)، منگنز (Mn)، مس (Cu)، بر (B) و مولیبدن (Mo) می باشند.

محل ظهور کمبود مواد مغذی در قسمت‌های مختلف گیاه 

عناصر متحرک و غیرمتحرک در گیاهان:

محل ظهور علائم کمبود عناصر غذایی در گیاهان به وسعت و میزان انتقال عناصر غذایی از برگ های پیر به قسمت های جوان گیاه بستگی دارد. عناصر غذایی مانند نیتروژن، فسفر و پتاسیم به راحتی از برگ های مسن به قسمت های جوان گیاه جا به جا می شوند از این رو علائم این کمبودها ابتدا در برگ های پیرتر گیاه دیده می شود. در مقابل عناصر غذایی مانند کلسیم و منگنز تحت هیچ شرایطی از برگ های پیر به قسمت های جوان گیاه منتقل نمی شوند در نتیجه علائم کمبود این عناصر در قسمت های جوان گیاه دیده می شوند.

نقش عناصر غذایی در گیاهان:

در ادامه نقش هر کدام از عناصر غذایی به صورت مختصر توضیح داده می شود:

نیتروژن (N):

نیتروژن یکی از عناصر پر مصرف جهت رشد گیاه بوده و در واقع به عنوان عنصر کلیدی رشد به شمار می رود به همین دلیل، کودهای ازته را کود رشد می‌نامند. این عنصر 1 تا 4 درصد از ماده خشک گیاهی را شامل می شود.  نیتروژن در رشد، ساختار پروتئین و آنزیم‌ها، ساخت کلروفیل، رنگ آمیزی گل گیاهان زینتی و ... موثر است. با این وجود، مصرف بیش از حد کودهای ازته سبب حساسیت گیاه به آفات و بیماری ها، دیررسی محصول، کاهش کیفیت محصول، تجمع نیترات در بافت ها و ... می شود. نیتروژن به صورت نیترات، یون آمونیم و اوره برای گیاه قابل جذب است. نیترات آمونیم 33 درصد ازت داشته و هر دو فرم ازت آن قابل جذب توسط گیاهان می باشد. اوره رایج ترین کود ازت در ایران است. این کود از ترکیبات آلی بشمار رفته و به همین فرم قابل جذب گیاه می‌باشد. از محلول اوره در محلول پاشی برگ گیاهان نیز استفاده می شود. تمام کودهای ازته مورد نیاز گیاه یکباره به خاک اضافه نمی شود، بلکه در طول دوران رشد و به دفعات به خاک اضافه می شود. 

کودهای  پیشنهادی سپانه  برای رفع سریع کمبودنیتروژن در گیاه :  کود مایع نیتروژن بالا جت،کود نیتروژن بالا 10-10-30 ایرامون، کود ازت بالا 10-10-30  لارا استارا که بسته به نوع ،سن گیاه،نتایج آنالیزعناصر شیمیایی خاک و برگو باتوجه به نظر کارشناس تغذیه گیاهی باید مورد استفاده قرار گیرند.

فسفر (P):

فسفر که بین 0.1 تا 0.4 درصد از ماده خشک گیاهی را تشکیل می دهد نقش عمده ای در انتقال انرژی بازی می کند. این عنصر در تقسیم سلولی و انتقال صفات موروثی، گلدهی و تولید بذر، افزایش رشد ریشه گیاهان و مقاومت به آفات و بیماری ها تأثیر مهمی دارد. فسفر در فرآیند فتوسنتز و تمامی فرآیندهای شیمیایی-فیزیولوژیکی در گیاه مهم است. این عنصر جزء غیرقابل تفکیک و اصلی برای تقسیم سلولی و گسترش و توسعه بافت های گیاهی بوده که نقاط رشد گیاهان را تشکیل می هد. برعکس ازت، ترکیبات فسفاته تا حدودی غیرقابل حل در آب هستند و بنابراین به راحتی از پروفیل خاک شسته نخواهند شد. از جمله کودهای فسفره می توان به فسفات تریپل، مونو آمونیوم فسفات و دی آمونیوم فسفات اشاره کرد. غالباً درصد فسفر کودهاي شیمیایی را به صورت درصد اکسید فسفر ذکر می نمایند. معمولاً کود فسفره اي که به خاك اضافه می شود، در سال اول به صورت قابل جذب در گیاه باقی می ماند و بخش کمی نیز طی سال هاي آینده قابل جذب توسط گیاه می گردد. میزان کود جذب شده توسط گیاه به روش کوددهی، بافت و ترکیب خاك، سوابق مصرف کود فسفره در خاك و مقدار کود فسفري که مصرف می شود، بستگی دارد. حداکثر میزان محلول فسفر در اسیدیته (pH) 6 تا 5/6 مشاهده می شود. بنابراین، رساندن  اسیدیته خاك به این حدود می تواند در افزایش محلول بودن و جذب فسفر موثر باشد. تغییر اسیدیته خاك در خاک هاي اسیدي با اضافه کردن آهک و در خاک هاي قلیایی با اضافه کردن گوگرد یا کودهاي اسیدي انجام پذیر است. مصرف مقدار زیادي کود حیوانی نیز می تواند در نقصان  اسیدیته خاك مفید بوده و میزان محلول بودن کودهاي فسفره را تحت تأثیر قرار دهد.

کودهای  پیشنهادی سپانه  برای رفع سریع کمبود فسفر در گیاه: کودفسفرمایع ایرامون، وکسال فسفر،کریستاله فسفر بالا به همراه میکروالمنت‌ها لارا استار (NPK 10-52-10 +TE) لارا استار و کود فسفربالا 10-52-10 ایرامون که بسته به نوع ،سن گیاه و  نتایج آنالیزعناصر شیمیایی خاک و برگ باید مورد استفاده قرار گیرند.

پتاسیم (K):

پتاسیم حدود 1 تا 4 درصد از ماده خشک گیاهی را تشکیل می دهد و وظایف متعددی در گیاه دارد. این عنصر در بسیاری از فعالیت های گیاه از قبیل فعال کردن آنزیم ها(حداقل 60 آنزیم)، انتقال مواد ساخته شده در برگ به سایر نقاط گیاه، تشکیل پروتئین و تقسیم سلولی و تشکیل و جابجایی کربوهیدرات ها نقش دارد. به علاوه، پتاسیم سبب افزایش مقاومت گیاه به آفات و بیماری ها می شود. غالبا، کمبود پتاسیم بیشتر در خاك هاي اسیدي و خاك هاي شنی دیده می شود. تحت شرایط آبیاري و برداشت مقدار زیادي محصول (به خصوص یونجه)، کمبود این عنصر در سایر خاك ها نیز مشاهده می گردد. اغلب کودهاي پتاسیم در آب محلول هستند و نحوه اضافه کردن آن ها به خاك نقش زیادي در اثر بخشی کود ندارد. کلرورپتاسیم فراوانترین ترکیب پتاسیم در طبیعت است. کلرورپتاسیم داراي 60 تا 62 درصد پتاسیم می باشد. با این حال، در مواردي که به مقدار زیادي پتاسیم نیاز است، مصرف کلرورپتاسیم چندان مطلوب نیست زیرا احتمال مسمومیت ناشی از فراوانی کلر پیش می آید. نوع دیگری از کودهای پتاسه، نیترات پتاسیم است که داراي 44 درصد اکسید پتاسیم می باشد، اما کودي گران قیمت است. سولفات پتاسیم معمول ترین کود پتاسیم است که به میزان زیادی توسط کشاورزان مصرف می شود. این کود قبل از کاشت به خاک اضافه می گردد که به مرور در آب حل شده و در اختیار گیاه قرار می گیرد. سولفات پتاسیم علاوه بر عنصر پتاسیم، دارای مقداری سولفات نیز می باشد که ضمن تأمین نیاز غذایی گیاه، از نظر اصلاح خاک نیز اهمیت دارد. پتاسیم از تجزیه اولیه بقایاي گیاهی نیز به خاك اضافه می شود، اما هوموس خاك به عنوان منبع قابل توجه پتاسیم به شمار نمی رود، زیرا این عنصر به وسیله مواد آلی تثبیت نمی گردد.

کودهای پیشنهادی سپانه برای رفع سریع کمبود پتاسیم در گیاه:

پتاسیم ایرامون، دفندرپتاسیم، کا 50 لارا به همراه اسیدآمینه و کا41 امکس  که بسته به نوع ،سن گیاه، نتایج آنالیز عناصر شیمیایی خاک و برگ و نظر کارشناس تغذیه گیاهی باید مورد استفاده قرار گیرند.

گوگرد (S):

گوگرد در بیش تر گیاهان 0.2 تا 0.3 درصد ماده خشک گیاهی را شامل می شود و علاوه بر این که یک جزء اصلی پروتئین بوده در تشکیل کلروفیل نیز دخالت دارد. کمبود گوگرد در خاك هایی که به شدت در معرض شستشو قرار دارند مشاهده می شود. در این صورت می بایست گوگرد را به صورت کود به خاك اضافه کرد. مقدار گوگرد کودها را بصورت درصد عنصر گوگرد ذکر می کنند انتخاب نوع کود گوگرد دار به اسیدیته خاك بستگی دارد. هر چه ذرات عنصر گوگرد ریزتر و توزیع آن در خاك یکنواخت تر باشد، سرعت اکسیده شدن گوگرد بیشتر خواهد بود. اکسیداسیون عنصر گوگرد موجب اسیدي شدن خاك گشته و به همین دلیل از آن در اصلاح خاکهاي قلیایی استفاده می شود. اکسیده شدن گوگرد در حرارت و رطوبت مناسب حدود 3 تا 4 هفته طول می کشد. بعضی از کودهاي گوگردی مانند SO2 و پلی سولفیدها را در آب آبیاري حل و به خاك اضافه می کنند.

کودهای پیشنهادی سپانه برای رفع سریع کمبود گوگرد در گیاه  :

گوگرد مایع ایرامون، سولفورین کا  و گوگرد مایع لارا استار که بسته به نوع ،سن گیاه و  نتایج آنالیزعناصر شیمیایی خاک و برگ و نظر کارشناس تغذیه گیاهی باید مورد استفاده قرار گیرند.

کلسیم (Ca):

کلیسم در فرآیندهای متابولیکی جذب سایر مواد مغذی شرکت می کند. همچنین، این عنصر در داخل گیاه ترکیبات پکتات کلسیم را تشکیل می دهد که به دیواره های سلولی ثبات می­ بخشد و سلول ها را به هم وصل می کند. کمبود کلسیم در گیاهان منجر به شکسته شدن دیواره های سلولی و غشاها، حساسیت به انواع بیماری ها و مشکلات پس از برداشت به ویژه در محصولات تازه مانند سیب و کرفس می شود. کلسیم به عنوان یک اصلاح کنند خاک به حفظ تعادل شیمیایی خاک کمک می کند، باعث کاهش شوری خاک شده و نفوذ آب را نیز بهبود می بخشد و همچنین باعث خنثی شدن اسید های سلولی نیز می شود.کود کلسیم نقش اصلی به عنوان یک اصلاح کننده خاک، کمک به حفظ تعادل شیمیایی در خاک، کاهش شوری خاک و بهبود نفوذ آب به خاک می باشد. رفتار این عنصر در خاک­های نواحی مرطوب و خشک با هم متفاوت می­باشد. کلسیم قابل جذب خاک از نظر رویش گیاه در خاک های مرطوب اهمیت فوق ­العاده دارد. در حالی که برای خاک­های نواحی خشک، فراونی این عنصر می­تواند مساله مهمی در قابلیت جذب سایر عناصر برای گیاهان باشد. در آنالیز خاک شکل قابل دسترس گیاه که به صورت Ca یون قابل تبادل هستند، تعیین می‌شود.

کودهای پیشنهادی سپانه برای رفع سریع کمبود کلسیم در گیاه  :

وکسال کلسیم، دفندر کلسیم، گیامین کلسیم و کلسیم لارا  که بسته به نوع ،سن گیاه و نتایج آنالیزعناصر شیمیایی خاک و برگ  و نظر کارشناس تغذیه گیاهی باید مورد استفاده قرار گیرند.

منیزیم (Mg):

از وظایف منیزیم در ساختار گیاهی می توان به ساختار پروتئین ها، ساخت کلروفیل، فعال شدن آنزیم ها، جابجایی فسفر و ... اشاره کرد. منیزیم به عنصر پر کننده دانه معروف است، چرا که با افزایش طول عمر بیشتر در بخش های سبز گیاه، فتوسنتز را تقویت کرده و باعث پر شدن کامل دانه ها و افزایش وزن هزاز دانه و نیز افزایش کمیت و کیفیت روغن در دانه های روغنی می گردد. منیزیم در انگور نیز باعث جلوگیری از پوسیدگی خوشه شده و تعداد حبه ها را افزایش می دهد. در درختان میوه هسته دار مانند هلو، گوجه سبز و همچنین در مرکبات منیزیم در ساخت هسته و تخم نقش فعالی دارد. با عنایت به نقش منیزیم در سنتز پروتئین،فعال سازی آنزیم ها، جذب و انتقال فسفات، توزیع هیدروکربن ها، ساخت کلروفیل و فتوسنتر، مصرف کودهای منیزمی نیز در بهبود کمی و کیفی گل‌های زینتی ضروری می‌باشد . مقدار منیزیم قابل استفاده در خاک (محلول و قابل تبادل) با روش استات آمونیوم یک نرمال500 میلی گرم در کیلوگرم پیشنهاد می‌شود. کاربرد مقادیر زیاد کودهای پتاسیمی و یا بالا بودن میزان پتاسیم و کلسیم در خاک می‌تواند منجر به کاهش میزان منیزیم گیاه شود تا جایی که در بسیاری از خاک‌ها جذب منیزیم بیشتر تابع حلالیت پتاسیم می‌باشد تا مقدار منیزیم خاک.برخی از محققین بر این باورند که منیزیم ممکن است در مکان‌های غیرقابل دسترس در میان لایه‌های رس‌های 2:1 حبس شود. نسبت‌های پتاسیم به منیزیم برای رشد مناسب گیاهان متغیر است. این مقدار را برای گیاهان زراعی در خاک، پنج، برای سبزیجات و چغندر، سه، برای درختان میوه و گیاهان گلخانه ای، دو پیشنهاد کرده‌اند. افزایش کودهای آمونیومی به ویژه هنگامی که نیتریفیکاسیون انجام نشده و نیتروژن به شکل آمونیوم جذب گیاه می‌شود، منجر به کاهش جذب منیزیم شده، به طوری که مصرف کودهای محتوی منیزیم از جمله سولفات مضاعف پتاسیم، منیزیم و سولفات منیزیم برای افزایش عملکرد و بهبود کیفیت گل‌ها پیشنهاد می‌شود.

کودهای پیشنهادی سپانه برای رفع سریع کمبود  منیزیم در گیاه  :

کلات منیزیم نهان اکسیر، کینگ فول منیزیم امکس، سولفات منیزیم ایرامون و منیزیم کدا  که بسته به نوع ،سن گیاه و  نتایج آنالیزعناصر شیمیایی خاک و برگ  و نظر کارشناس تغذیه گیاهی باید مورد استفاده قرار گیرند.

آهن (Fe):

آهن نقش مهمی در واکنش های داخل گیاه بر عهده دارد. این عنصر جزئی از کلروفیل نیست ولی برای ساخت آن نیاز است. بنابراین، گیاهان مبتلا به کمبود آهن معمولا فاقد کلروفیل و رنگ پریده هستند. سولفات آهن و کلات های آن از جمله کودهای آهن مورد استفاده در کشاورزی می باشند.

کودهای پیشنهادی سپانه برای رفع سریع کمبود آهن در گیاه  :

کلات آهن نهان اکسیر، دفندر آهن ، آهن پودری نومافر و آهن لارا استارکه بسته به نوع ،سن گیاه، نتایج آنالیز عناصر شیمیایی خاک و برگ و نظر کارشناس تغذیه گیاهی باید مورد استفاده قرار گیرند.

روی (Zn):

روی بخش فلزی یک سری از آنزیم های گیاهی است. ساقه ها و جوانه هایی که کمبود روی دارند، حاوی مقدار کمی اکسین هستند. ساخت پروتئین در گیاهان مبتلا به کمبود روی دچار اختلال می شود. رایج ترین کود حاوی روی، سولفات روی است که به صورت خاک دهی قبل از کاشت، محلول پاشی و حتی همراه با آب آبیاری قابل استفاده است.

کودهای پیشنهادی سپانه برای رفع سریع کمبود روی در گیاه  :

کلات روی نهان اکسیر،وکسال روی،سولفات روی ایرامون ،کدا روی و روی لارا استارکه بسته به نوع ،سن گیاه، نتایج آنالیز عناصر شیمیایی خاک و برگ و نظر کارشناس تغذیه گیاهی باید مورد استفاده قرار گیرند.

منگنز (Mn):

منگنز در آنزیم های متابولیسم کربوهیدرات ها، اسیدهای آمینه، تنفس، پدیده های فتوشیمیایی و همچنین تولید کلروفیل نقش دارد. سولفات منگنز از جمله کودهای منگنزی مورد استفاده در کشاورزی است که به صورت نواری یا پخش در عمق ریشه استفاده می شود.

کودهای پیشنهادی سپانه برای رفع سریع کمبود منگنز در گیاه:

کلات منگنز نهان اکسیر ، کدا منگنز، اکوکوئل سه گانه آهن، منگنز و روی و  کینگ فول روی،مس و منگنز که  بسته به نوع ،سن گیاه، نتایج آنالیز عناصر شیمیایی خاک و برگ و نظر کارشناس تغذیه گیاهی باید مورد استفاده قرار گیرند.

مس (Cu):

مس در ترکیب پروتئین، کلروپلاست، متابولیسم هیدروکربن ها و پروتئین ها و نیز تشکیل و ثابت نگه داشتن کلروفیل نقش دارد. رایج ترین کود حاوی مس، سولفات مس یا کات کبود می باشد. مصرف سولفات مس در یکسال، به طور معمول نیاز گیاه به مس را تا چند سال تأمین می کند. سولفات مس را هم به صورت نواری و هم محلول پاشی مصرف می کنند.

کودهای پیشنهادی سپانه برای رفع سریع کمبود  مس در گیاه:

کلات مس نهان اکسیر،گیامین مس ، فسفی مکس مس  و کینگ فول مسکه بسته به نوع ،سن گیاه، نتایج آنالیز عناصر شیمیایی خاک و برگ و نظر کارشناس تغذیه گیاهی باید مورد استفاده قرار گیرند.

بُر (B):

بُر نقش عمده ای در فعالیت های حیاتی گیاه داشته و در تقسیم سلولی، بافت های مریستمی، تشکیل جوانه برگ و گل، ترمیم بافت های آوندی، متابولیسم قندها و هیدروکربن ها و انتقال آن ها، تنظیم مقدار آب و هدایت آن در سلول نقش دارد. در صورت بروز کمبود، معمولاً از بُرات های سدیم و اسید بُریک استفاده می شود. در میان کودهای محتوی بُر، اسیدبُریک بیشتر از همه مورد استفاده قرار می گیرد. این کود در خاک به آسانی به صورت محلول در آمده و جذب گیاه می شود. روش مصرف کودهای حاوی بُر، به طور معمول مصرف عمقی در خاک قبل از کاشت می باشد.

کودهای پیشنهادی سپانه برای رفع سریع کمبود  بر در گیاه:

کلات بر نهان اکسیر،کلسیم بور با آمینواسید ایرامون،بوراستار لارا و دفندر کلسیم بور که  بسته به نوع ،سن گیاه، نتایج آنالیز عناصر شیمیایی خاک و برگ و نظر کارشناس تغذیه گیاهی باید مورد استفاده قرار گیرند.