کود میکرو

کود میکرو به عنوان یک مفهوم در علوم خاکشناسی و کشاورزی، به معنای یک ماده آلی یا معدنی کوچک با اثرات مثبت بر رشد و توسعه گیاهان است. کودهای میکرو انوع مختلفی دارند که باید با توجه به نیاز گیاهان و خاک از آنها استفاده نمود. در واقع کود میکرو از عناصری تشکیل می شود که برای گیاهان بسیار ضروری است در حالیکه گیاه به میزان پایینی از آنها نیاز دارد. در این مقاله، به بررسی نحوه مصرف، مقدار مصرف و زمان مصرف این نوع کود به صورت تخصصی و دقیق می ‌پردازیم.

کود میکرو چیست؟

کود میکرو یا کودهای میکرو به عنوان عناصر غذایی ضروری برای رشد و نمو گیاهان شناخته می ‌شوند. این عناصر به مقدار بسیار کم در گیاهان مورد نیاز هستند؛ اما نقش بسیار مهمی در فرآیندهای بیوشیمیایی و فیزیولوژیکی گیاه ایفا می‌کنند. برخی از عناصر غذایی میکرو عبارتند از:

• آهن (Fe)
• مس (Cu)
• روی (Zn)
• بور (B)
• منگنز (Mn)
• مولیبدن (Mo)
• کلر (Cl)
• نیکل (Ni)

این عناصر در مقادیر بسیار کم (میلی گرم یا میکرو گرم در کیلوگرم) مورد نیاز گیاهان هستند، اما کمبود آن‌ها می ‌تواند باعث ایجاد اختلالات جدی در رشد و نمو گیاهان شود. بنابراین، تأمین مناسب این عناصر میکرو در خاک و ارائه آن‌ها به گیاهان از طریق کودهای مناسب، امری ضروری است. استفاده از کودهای میکرو می ‌تواند بهبود عملکرد گیاهان را در شرایطی که خاک دارای کمبود عناصر غذایی است، افزایش دهد. این نوع کود در آب حل شده و از طریق آبیاری یا اسپری بر روی گیاه استفاده می شود. گیاهان زراعی، باغی، گلخانه‌ای، صیفی و سبزی همگی به عناصر غذایی میکرو نیاز دارند؛ اما میزان و نوع این نیازها ممکن است متفاوت باشد.

میزان نیاز انواع گیاهان به کود میکرو

1. گیاهان زراعی (مانند گندم، ذرت، برنج و سویا):

• نیاز متوسط تا زیاد به عناصر میکرو مانند آهن، روی، منگنز و مولیبدن
• نیاز کمتر به بور و مس

2. گیاهان باغی (مانند درختان میوه، انگور و زیتون):

• نیاز زیاد به عناصر میکرو مانند بور، آهن و روی
• نیاز متوسط به مس، منگنز و مولیبدن

3. گیاهان گلخانه‌ای (مانند گوجه فرنگی، خیار و فلفل):

• نیاز بالا به عناصر میکرو مانند آهن، بور، مس و روی
• نیاز متوسط به منگنز و مولیبدن

4. گیاهان صیفی (مانند خربزه، هندوانه و کدو):

• نیاز زیاد به عناصر میکرو مانند بور، آهن و روی
• نیاز متوسط به مس، منگنز و مولیبدن

5. گیاهان سبزی (مانند کاهو، اسفناج و کلم):

• نیاز بالا به عناصر میکرو مانند بور، آهن و مولیبدن
• نیاز متوسط به روی، مس و منگنز

بنابراین، برای تأمین نیازهای عناصر میکرو در هر گروه گیاهی، باید کودهای میکروی مناسب آن گروه به میزان و نسبت مورد نیاز در خاک یا محیط کشت استفاده شود. این امر به بهبود رشد، عملکرد و کیفیت محصول کمک خواهد کرد. در کشاورزی، استفاده از کودهای میکرو می‌ تواند به بهبود کیفیت محصولات، افزایش عملکرد، مقاومت در برابر بیماری ‌ها و آفات، بهبود ساختار خاک و به حداقل رساندن آثارسمی تجمع عناصر غذایی در خاک منجر شود. 

انواع کود میکرو

کودهای میکرو عمدتا حاوی عناصر ریز مغذی آهن، مس، منگنز، روی و بر می باشند که این میکرو المنت ها برای گیاهان بسیار ضروری است. کود میکرو به سرعت، کمبود عنصر غذایی مورد نظر در گیاه را برطرف می‌کند. در زیر، تعدادی از انواع کودهای میکرو را بررسی می‌کنیم:

1. کود میکرو آهن (Fe):

آهن در فعالیت کلروفیل های گیاه و رشد ریشه نقش مهمی دارد. کمبود آهن می ‌تواند باعث لکه‌ هایی با رنگ غیرطبیعی در برگ‌ ها، روشن شدن برگ های جدید، کاهش فعالیت کلروفیل و رشد نامناسب گیاهان شود. کود میکرو آهن معمولا به صورت پودر یا محلول قابل اسپری در بازار موجود است.

2. کود میکرو روی (Zn):

روی نقش مهمی در فعالیت آنزیم ‌ها، تنظیم رشد و توسعه ریشه دارد. کمبود روی می ‌تواند باعث کاهش عملکرد گیاهان و رشد ضعیف گیاه شود. در واقع با کمبود روی گیاه نمی تواند آب و مواد غذایی دریافتی از ریشه را به صورت مناسب به برگ ها و گل های گیاه انتقال دهد.

3. کود میکرو منگنز (Mn):

منگنز نقش مهمی در فتوسنتز، تنظیم رشد گیاهان و تولید انرژی دارد. کمبود منگنز می ‌تواند باعث زردی و لکه ‌های قهوه‌ای در برگ‌ ها، عدم تشکیل ریشه قوی، تغییر در رنگ گل ها، کاهش تولید کلروفیل و کاهش عملکرد گیاهان شود.

4. کود میکرو مس (Cu):

مس نقش مهمی در فعالیت آنزیم ‌ها، تنظیم رشد و توسعه سلول ‌ها دارد. کمبود مس می ‌تواند به رشد نامناسب گیاهان و علائم کمبود مس مانند لکه‌ های قهوه‌ای در برگ‌ ها و بیماری ‌های مرتبط با مس منجر شود.

5. کود میکرو بور (B):

بور نقش مهمی در تنظیم رشد ریشه ‌ها، تشکیل و نمو سلول ‌ها و جذب عناصر غذایی دارد. کمبود بور می ‌تواند باعث کاهش رشد نمو گیاهان، تغییر رنگ و شکل برگ‌ ها و کاهش عملکرد گیاهان شود.

مزایا و فواید کود میکرو

کودهای میکرو دارای فواید و مزایای متعددی هستند. در زیر تعدادی از این فواید و مزایا را بررسی می‌کنیم:

1. رفع سریع کمبود عناصر ریز مغذی:

کودهای میکرو به عنوان منابع غنی از  ریز مغذی های مورد نیاز گیاه، کمبود عناصر غذایی در گیاهان را رفع می‌کنند. با مصرف مناسب  این عناصر غذایی، گیاهان قادر به رشد و توسعه بهینه خود هستند و عملکرد آنها افزایش می ‌یابد.

2. تقویت رشد و توسعه گیاهان:

با استفاده از کودهای میکرو، رشد و توسعه گیاهان بهبود پیدا می کند. عناصر معدنی میکرو نقش مهمی در فعالیت آنزیم‌ ها، فتوسنتز، تنظیم رشد سلول ‌ها و جذب عناصر غذایی دارند. با تأمین مقادیر مناسب از این عناصر، گیاهان قادر به تولید انرژی، تشکیل سلول ‌های سالم و رشد بهترهستند.

3. افزایش مقاومت در برابر بیماری ‌ها و شرایط نامساعد:

عناصر میکرو می ‌توانند تأثیر بسیاری در مقاومت گیاهان در برابر بیماری ‌ها، آفات و شرایط نامساعد محیطی داشته باشند. گیاهان با داشتن سطوح مناسب از عناصر میکرو، قادر به تولید مواد مقاومتی و تنظیم سیستم دفاعی خود می ‌شوند و مقاومت بیشتری در برابر تنش‌ها پیدا می ‌کنند.

4. بهبود جذب عناصر غذایی:

کودهای میکرو می ‌توانند جذب عناصر غذایی اصلی مانند نیتروژن را افزایش دهند. این عناصر میکرو به عنوان کاتالیزورها در فرآیندهای جذب و استفاده از عناصر غذایی به گیاهان کمک می‌کنند و جذب و استفاده از مواد مغذی را افزایش می ‌دهند.

5. سازگاری و استفاده آسان:

کودهای میکرو به راحتی در سیستم‌ های کشاورزی مختلف قابل استفاده هستندو معمولا به صورت پودر یا محلول قابل اسپری در دسترس هستند و می ‌توانند به راحتی با خاک مخلوط شوند. 

نحوه مصرف، مقدار مصرف و زمان مصرف کود میکرو

کود میکرو به صورت گرانول، مایع و پودری در بازار موجود است. به صورت کلی قیمت کودهای گرانول نسبت به دیگر فرم ها کمتر بوده و برای کشاورزی در سطح بزرگتر مقرون به صرفه تر است. برای استفاده از کودهای گرانوله به طور معمول در هنگام کاشت گیاه این ذرات در کنار بذر قرار می گیرند تا به آرامی در طول دوره رشد گیاه جذب شوند. برای مصرف کودهای پودری می توان با توجه به نوع گیاه به ازای هر لیتر آب از چند گرم کود استفاده کرد. این مایع را می توان از طریق آبیاری به گیاه داد یا آن را بر روی برگ ها اسپری کرد تا از طریق برگ جذب گیاهان شود. مصرف کود میکرو به صورت کلی به نوع کود و نیازهای خاک و گیاهان شما بستگی دارد. در هر صورت، در زیر راهنمایی‌ های کلی برای مصرف کود میکرو را ارائه می ‌دهیم:

1. تعیین نیازهای گیاهی:

ابتدا باید نیازهای گیاهی خود را شناسایی کنید. برای این منظور، می ‌توانید آزمایش خاک را انجام دهید تا نیازهای گیاهی و کمبودهای عناصر غذایی را تشخیص دهید. 

2. انتخاب کودهای میکرو:

پس از تشخیص نیازهای گیاهی، باید کودهای میکرو مناسب را انتخاب کنید. هر کود میکرو شامل مقادیر مختلفی از عناصر مغذی است.. بنابراین، باید مطمئن شوید که کود انتخابی شامل عناصر مورد نیاز گیاه شما است.

3. تعیین مقدار مصرف کود میکرو:

مقدار مصرف کود میکرو بستگی به نوع کود، نیازهای گیاهی و وضعیت خاک دارد. به طور معمول روی بسته بندی کودها دستور العمل مصرف مشخصی وجود دارد. شما باید دستورالعمل را به دقت مطالعه کنید و مقدار مصرف را بر اساس آن تعیین نمایید. ممکن است نیاز باشد که کود را با آب مخلوط کرده و به صورت محلول اسپری کنید یا آن را به طور مستقیم با خاک مخلوط نمایید.

4. زمان مصرف کود میکرو:

زمان مصرف کود میکرو نیز مهم است. برخی از کودهای میکرو قبل از کاشت گیاهان باید به خاک اضافه گردند؛ در حالی که برخی دیگر باید در طول فصل رشد گیاهان به صورت مکرر استفاده شوند. برای دقت بیشتر، به دستورالعمل روی بسته بندی کود مراجعه کنید و زمان مصرف را به صورت دقیق رعایت نمایید.

بهترین زمان مصرف کودهای میکرو 

بهترین زمان مصرف کودهای میکرو بستگی به نوع کود و نیازهای گیاهان مختلف دارد توصیه می‌شود قبل از نمایان شدن کمبود عناصر بر روی رشد و ظاهر گیاه با توجه به آزمون خاک و برگ این کمبود  برطرف گردد. در صورت رفع نشدن کمبود هر کدام از  این عناصر میکرو، علایم ظاهری متفاوتی  بر روی برگ، میوه و رشد گیاه مشاهده می‌شود که با مشاهده  و شناسایی این علایم ظاهری باید کود میکرو مورد نیاز گیاه را استفاده نمود. در ابتدا باید در مورد علائم ظاهری کمبود هر کدام از عناصر میکرو مانند آهن، روی، منگنز، مس و بور در گیاهان توضیح بدهیم و سپس مقدار مورد نیاز برای مصرف آنها را شرح می دهیم:

1. کمبود آهن (Fe):

• ابتدا قسمت ‌های جوان ‌تر و نوک برگ‌ ها زرد می‌ شوند (کلروز).
• رگبرگ‌ ها سبز باقی می ‌مانند اما بین آن‌ها زرد می ‌شود.
• در مراحل پیشرفته، کل برگ به رنگ زرد درمی ‌آید.
• در گیاهان علفی، رشد ضعیف و ظاهر نحیف دارند.

2. کمبود روی (Zn):

• برگ ‌ها کوچک و ضعیف می ‌شوند.
• نوک و لبه ‌های برگ دچار کلروز می گردند.
• رشد ضعیف، تنک شدن تاج و شاخه‌ ها مشاهده می ‌شود.

3. کمبود منگنز (M):

• برگ ‌های جوان دچار کلروز بین رگبرگ ‌ها می ‌شوند.
• در مراحل پیشرفته، کل برگ به رنگ زرد درمی ‌آید.
• رگبرگ ‌ها سبز باقی می ‌مانند اما بین آن‌ها زرد می ‌شود.
• در گیاهان بوته ‌ای، انتهای شاخه‌ ها به رنگ قهوه ‌ای درمی ‌آید.

4. کمبود مس (Cu):

• برگ ‌ها کوچک و باریک می گردند.
• لبه ‌های برگ به سمت پایین منحنی می ‌شوند.
• در مراحل پیشرفته، رنگ برگ ‌ها به صورت پیش‌ زمینه سبز و رگبرگ ‌ها به صورت زرد درمی ‌آید.
• رشد ضعیف و انتهای شاخه ‌ها خشک می ‌شود.

5. کمبود بور (B):

• نوک برگ‌ ها دچار سوختگی و کلروز می ‌شوند.
• برگ ‌ها کوچک و تاخورده
• رشد انتهایی متوقف شده و شاخه ‌ها کوتاه می ‌شوند.
• در گیاهان باغی، میوه ‌ها ریخته و دچار آسیب می ‌شوند.

توجه داشته باشید که علائم ممکن است با شرایط محیطی و نوع گیاه متفاوت باشد. مشاهده دقیق علائم و تشخیص صحیح کمبود ضروری است.

نحوه و میزان مصرف کودهای میکرو در گیاهان زراعی، باغی، گلخانه‌ای، صیفی و سبزی

1. گیاهان زراعی:

• کود میکرو را به صورت کود پایه به خاک اضافه کنید، به مقدار 5-10 کیلوگرم در هکتار.
• در طول فصل رشد، برای تأمین نیازهای میکرو، محلول ‌پاشی با کودهای میکرو را 2-3 بار انجام دهید.

2. گیاهان باغی:

• قبل از کاشت درختان، کود میکرو را به مقدار 10-20 کیلوگرم در هکتار به خاک اضافه کنید.
• در طول دوره رشد، محلول ‌پاشی با کودهای میکرو را 2-3 بار در سال انجام دهید.
• برای درختان ثمری، محلول ‌پاشی را در زمان گلدهی و تشکیل میوه انجام دهید.

3. گیاهان گلخانه ‌ای:

• قبل از کاشت، کود میکرو را به میزان 5-10 کیلوگرم در هکتار به خاک اضافه کنید.
• در طول دوره کشت، محلول ‌پاشی با کودهای میکرو را هر 2-3 هفته یک بار انجام دهید.

4. گیاهان صیفی:

• قبل از کاشت، کود میکرو را به مقدار 10-15 کیلوگرم در هکتار به خاک اضافه کنید.
• در طول فصل رشد، محلول‌ پاشی با کودهای میکرو را 3-4 بار انجام دهید.

5. سبزیجات:

• قبل از کاشت، کود میکرو را به میزان 8-12 کیلوگرم در هکتار به خاک اضافه کنید.
• در طول دوره کشت، محلول‌ پاشی با کودهای میکرو را هر 2-3 هفته یک بار انجام دهید.

مهم است که نوع و مقدار کود میکرو را متناسب با نیاز هر گیاه و شرایط خاک استفاده کنید. همچنین دقت در زمان و روش مصرف هم بسیار حائز اهمیت است.

مقررات و استاندارد استفاده از کود میکرو

کود میکرو به عنوان یکی از بهترین کودهای موجود برای کشاورزی شناخته می‌شود که نقش بسیار مهم و مؤثری در بهبود سلامت خاک و رشد گیاهان دارد. اما امروزه در اثر استفاده نادرست از این کودها شاهد ایجاد آلودگی و اثرات منفی بر روی محیط زیست هستیم. از این رو استفاده از این کودها بایستی مطابق با مقررات و استانداردهای مشخص انجام شود.

بررسی استانداردهای ملی تولید و استفاده از کودهای میکرو

به دلیل اهمیت این موضوع بسیاری از کشورها برای کنترل کیفیت و ایمنی کودهای استفاده شده در بخش کشاورزی و باغداری، مقررات و استانداردهایی را وضع کرده‌اند. در کشور ایران نیز مؤسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران (ISIRI) و وزارت جهاد کشاورزی وظیفه نظارت بر تولید و توزیع کودها را بر عهده دارند.

موارد اصلی در استانداردهای ملی 

مهم‌ترین مواردی که در استانداردهای ملی وضع می‌شوند عبارت‌اند از:

• مقدار دقیق عناصر میکرو مانند آهن، مس، روی، منگنز، و بور در کودها. 
• استفاده از برچسب‌های حاوی اطلاعات کاملی از جمله نوع عناصر میکرو، درصد ترکیبات، دستورالعمل‌های مصرف و هشدارهای ایمنی و... بر روی کودها 
• دریافت مجوزهای لازم از نهادهای مرتبط برای تولید و توزیع کودها

استانداردها و مقررات بین‌المللی

سازمان غذا و کشاورزی سازمان ملل متحد (FAO) و سازمان بین‌المللی استاندارد (ISO) با در نظر گرفتن شرایط محیطی و سیاست‌های حفظ محیط زیست در سطح بین‌المللی استانداردهایی را تعریف کرده‌اند تا کشورها بتوانند با به‌کارگیری آن‌ها ایمنی و کیفیت کودهای میکرو را تأمین کنند.

موارد کلیدی استانداردهای بین‌المللی

مهم‌ترین مواردی که در استانداردهای بین‌المللی به آن‌ها پرداخته شده است، عبارت‌اند از:

•  ISO 22000 و ISO 9001

استانداردهای iso شامل سیستم‌های مدیریت کیفیت و ایمنی در تولید کودها از جمله کود میکرو می‌شود. با رعایت این استانداردها از حفظ کیفیت و ایمنی در فرایندهای تولید و بسته‌بندی کودها اطمینان حاصل می‌شود.

• مقررات FAO 

 برای مدیریت و استفاده از کودهای میکرو، قوانین و استانداردهایی توسط سازمان FAO تدوین شده است تا از این طریق آلودگی‌های زیست محیطی کنترل شده و ایمنی انسان‌ها حفظ شود. 

الزامات محیط زیستی در استفاده از کود میکرو

• مهم‌ترین چالش استفاده از کود میکرو، پیشگیری از ایجاد آلودگی در محیط‌زیست است. در این راستا مقررات زیست محیطی تعریف شده‌اند تا اثرات منفی این کودها بر روی محیط زیست کاهش پیدا کنند.  استفاده بیش از حد از عناصر میکرو آلودگی آب‌های زیرزمینی یا انباشته شدن عناصر سنگین در خاک را در پی خواهد داشت. برای پیشگیری از اثرات مخرب این کودها بر روی محیط زیست بایستی توصیه‌های زیر جدی گرفته شود.
• کودهای میکرو باید بر اساس نتایج آزمایش‌های خاک و نیاز واقعی گیاهان مورد استفاده قرار بگیرند.
• کشاورزان و باغبانان باید مطابق با دستورالعمل‌ها و استانداردهای تعیین شده از کود میکرو استفاده کنند.
• ظروف و بسته‌بندی‌های کودها باید به‌درستی بازیافت یا دفع شوند. برای این کار استانداردها و قوانین مشخصی وضع شده‌اند و فرد مصرف کننده موظف به پیروی از آن‌ها برای بازیافت یا دفع ظروف و بسته‌بندی‌های خود است.

راهنمایی استفاده از کود میکرو در جهت حفظ ایمنی

استفاده نادرست و غیر اصولی از کودهای میکرو خطراتی را برای سلامت افراد به حضور باغداران و کشاورزان به همراه دارد. با رعایت نکات زیر می‌توانید ایمنی خود را در هنگام استفاده از این کودها تضمین کنید.  

• هنگام کار با کودهای میکرو از تجهیزات حفاظت فردی (PPE) که شامل دستکش، ماسک و عینک ایمنی است، استفاده کنید.
• کودهای میکرو را در محل‌های خشک، خنک و دور از دسترس کودکان و حیوانات نگهداری کنید.
• آموزش‌های ایمنی لازم در مورد نحوه استفاده صحیح از کودها و نحوه مواجهه با خطرات احتمالی را پشت سر بگذارید.

قوانین توزیع و فروش کودهای میکرو

در بسیاری از کشورها، برای خرید و فروش کودهای میکرو قوانین سفت و سختی وضع شده و نهادهای نظارتی ویژه‌ای واردات و صادرات آن را زیر نظر دارند. از مهم‌ترین موارد در قوانین توزیع کودهای شیمیایی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.

• ثبت و تأیید محصولات

کیفیت کودها  قبل از عرضه به بازار بایستی توسط نهادهای دولتی تأیید و ثبت شود.

• بازرسی‌های دوره‌ای

نهادهای مرتبط موظف هستند تا به صورت بازه‌ای از مراکز تولید و توزیع کودهای میکرو بازرسی کنند تا از رعایت استانداردها در تولید آن‌ها اطمینان حاصل شود.

کود میکرو یکی از بهترین و پر کاربردی‌ترین نوع کودها در کشاورزی است که در کشورهای مختلف جهان مورد استفاده قرار می‌گیرد. اما به‌کارگیری بیش از اندازه این نوع از کودها خطرات زیادی را برای محیط زیست به همراه دارد. از این رو برای حفظ سلامت انسان‌ها و پیشگیری از آلودگی‌های محیط زیست بایستی آموزش‌های لازم برای استفاده از این کودها به افراد مربوطه داده شود و تولید و توزیع کودها مطابق با قوانین و مقررات ملی و بین‌المللی انجام گیرد. 

اهمیت مدیریت دقیق تغذیه گیاهان با کودهای میکرو

مدیریت دقیق تغذیه گیاهان با کودهای میکرو (عناصر ریزمغذی) نقش حیاتی در بهبود عملکرد و کیفیت محصولات کشاورزی ایفا می‌کند. عناصر میکرو مانند آهن، روی، منگنز و مس، هرچند به مقدار کم مورد نیاز هستند، اما برای فرآیندهای فیزیولوژیکی گیاهان ضروری‌اند. کمبود یا مصرف بی‌رویه این عناصر می‌تواند منجر به کاهش رشد، کاهش کیفیت محصول و مشکلات زیست‌محیطی شود. بنابراین، استفاده از سیستم‌های مدیریت دقیق در کشاورزی برای بهینه‌سازی مصرف کودهای میکرو ضروری است.

1. نقش حیاتی عناصر میکرو در فرآیندهای بیولوژیکی گیاهان

• آهن (Fe): آهن برای سنتز کلروفیل ضروری است و نقش مهمی در انتقال الکترون‌ها در فرآیند فتوسنتز ایفا می‌کند. کمبود آهن می‌تواند منجر به زردی برگ‌ها (کلروز) به ویژه در برگ‌های جدید شود.
• روی (Zn): این عنصر در فرآیندهای تکثیر سلولی، تشکیل آنزیم‌ها و تنظیم هورمون‌های رشد گیاهان مؤثر است. کمبود روی باعث کاهش رشد، برگ‌های کوچک و تغییرات در شکل ریشه‌ها می‌شود.
• مس (Cu): مس در تشکیل آنزیم‌های اکسی‌داز، فرآیند تنفس سلولی و جذب آهن نقش دارد. کمبود مس باعث کاهش رشد، به‌ویژه در سیستم ریشه‌ای و رنگ‌پریدگی برگ‌ها می‌شود.
• منگنز (Mn): منگنز در واکنش‌های فتوسنتزی و جذب نیتروژن نقش دارد. کمبود آن می‌تواند به کاهش فتوسنتز و در نتیجه کاهش تولید انرژی در گیاه منجر شود.
• مولیبدن (Mo): این عنصر در واکنش‌های نیتروژنی و تبدیل نیتروژن به آمونیاک در گیاهان نقش دارد. کمبود مولیبدن می‌تواند جذب نیتروژن را مختل کرده و به کاهش رشد منجر شود.
• بور (B): بور برای تثبیت غشای سلولی و تکامل گل‌ها و میوه‌ها ضروری است. کمبود بور به از دست دادن عملکرد و کاهش تعداد گل‌ها و میوه‌ها منتهی می‌شود.

2. تأثیر کمبود کودهای میکرو بر گیاهان

• رشد کند و کاهش تولید محصول: کمبود هر یک از عناصر میکرو می‌تواند باعث اختلال در فرآیندهای رشدی گیاه شود. برای مثال، کمبود روی یا آهن می‌تواند منجر به کاهش سرعت رشد گیاهان، کمبود فتوسنتز و در نهایت کاهش تولید محصول گردد.
• آسیب به سیستم‌های دفاعی گیاه: عناصر میکرو نقش مهمی در تقویت سیستم دفاعی گیاه دارند. کمبود این عناصر می‌تواند گیاه را مستعد بیماری‌ها و آفات کرده و در نهایت به کاهش کیفیت و کمیت محصول منتهی شود.
• تأثیر منفی بر جذب مواد مغذی دیگر: کمبود یک عنصر میکرو ممکن است موجب اختلال در جذب سایر مواد مغذی شود. به‌طور مثال، کمبود روی می‌تواند جذب کلسیم و پتاسیم را کاهش دهد.

3. اهمیت مصرف صحیح کودهای میکرو

• برنامه‌ریزی تغذیه‌ای دقیق: هر گیاه به مقادیر خاصی از عناصر میکرو نیاز دارد که بسته به نوع گیاه، مرحله رشد، ویژگی‌های خاک و شرایط محیطی متفاوت است. برنامه‌ریزی دقیق و استفاده صحیح از کودهای میکرو با توجه به تجزیه و تحلیل خاک، وضعیت گیاه و محیط، می‌تواند به بهبود کارایی کودها و افزایش بازده تولید کمک کند.
• استفاده از تکنولوژی‌های پیشرفته: استفاده از تکنولوژی‌هایی مانند کشاورزی دقیق، سنجش وضعیت خاک با استفاده از سنسورها، و کاربرد کودهای میکرو در زمان و میزان مناسب می‌تواند باعث افزایش کارایی کودها و بهبود عملکرد گیاهان شود.
• کاهش خطر آلودگی محیطی: مصرف بیش از حد کودهای میکرو می‌تواند به آلودگی آب‌های زیرزمینی و سطحی منجر شود. بنابراین، مصرف بهینه و دقیق این کودها، علاوه بر بهبود عملکرد گیاه، از نظر محیط زیستی نیز مهم است.

علائم کمبود عناصر میکرو در گیاهان و روش جبران آن

ریز‌مغذی‌ها یا عناصر میکرو (Micronutrients) نقش کلیدی در فرآیندهای زیستی گیاهان دارند و حتی کمبود جزئی آن‌ها می‌تواند اثرات شدیدی بر رشد، سلامت و باردهی گیاهان داشته باشد. شناخت علائم کمبود این عناصر و اقدام سریع برای جبران آن‌ها با استفاده از کودهای میکرو مناسب، از ضروریات مدیریت تغذیه گیاهان است. در ادامه، مهم‌ترین علائم کمبود عناصر میکرو و روش‌های جبران آن‌ها به تفکیک توضیح داده شده است:

۱. علائم کمبود آهن (Fe)

علائم:

• زرد شدن بین رگبرگ‌های برگ‌های جوان (کلروز بین رگبرگی)
• رگبرگ‌ها سبز باقی می‌مانند ولی زمینه برگ زرد می‌شود.
• رشد متوقف شده و در موارد شدید، برگ‌ها ممکن است خشک شوند و ریزش کنند.

تشخیص:

• بیشتر در خاک‌های قلیایی (pH بالا) و خاک‌های آهکی رخ می‌دهد.
• در خاک‌های با تهویه ضعیف نیز شایع است.

روش جبران:

• استفاده از کودهای آهن کلاته شده (مثل Fe-EDDHA یا Fe-EDTA) به صورت محلول‌پاشی یا آبیاری
• اصلاح pH خاک در صورت امکان (مثلاً با اضافه کردن گوگرد)
• افزایش تهویه خاک

۲. علائم کمبود روی (Zn)

علائم:

• کوتاه شدن فاصله میانگره‌ها (گیاه کوتوله می‌شود)
• ظهور برگ‌های کوچک و باریک
• زردی بین رگبرگ‌های برگ‌های مسن‌تر
• تأخیر در گلدهی و باردهی

تشخیص:

• کمبود روی در خاک‌های با pH بالا، خاک‌های سبک شنی یا خاک‌های دارای فسفر زیاد شایع است.

روش جبران:

• مصرف کودهای حاوی روی (مثل سولفات روی یا کلات روی) از طریق محلول‌پاشی یا همراه با آبیاری
• انتخاب بذرهای پوشش‌دار با روی برای جلوگیری از کمبود در مراحل اولیه رشد

۳. علائم کمبود منگنز (Mn)

علائم:

• زرد شدن بین رگبرگ‌های برگ‌های تازه
• لکه‌های نکروزی (قهوه‌ای) در مناطق زرد شده
• کاهش رشد و ایجاد حالت پژمردگی در گیاه

تشخیص:

• کمبود منگنز معمولاً در خاک‌های قلیایی و شنی بروز می‌کند.

روش جبران:

• استفاده از کود سولفات منگنز یا منگنز کلاته به صورت محلول‌پاشی
• کاهش pH خاک در صورت امکان
• مصرف منظم و کنترل‌شده کودهای میکرو حاوی منگنز

۴. علائم کمبود مس (Cu)

علائم:

• پژمردگی نوک برگ‌ها و چروکیده شدن آن‌ها
• کاهش استحکام ساقه‌ها
• زرد شدن برگ‌های جوان و توقف رشد گل‌ها

تشخیص:

• خاک‌های آلی خیلی سبک و خاک‌های شنی مستعد کمبود مس هستند.

روش جبران:

• محلول‌پاشی با سولفات مس یا کود میکرو حاوی مس
• در خاک‌های بسیار فقیر، مخلوط کردن کود مس به صورت خاکی قبل از کاشت

۵. علائم کمبود بر (B)

علائم:

• ایجاد نقاط قهوه‌ای یا نکروزی در برگ‌ها
• ترک خوردن یا کج شدن ساقه‌ها و میوه‌ها
• مرگ مریستم‌های رشد (بخش‌های انتهایی گیاه)

تشخیص:

• کمبود بر معمولاً در خاک‌های قلیایی، خاک‌های با آبشویی شدید و مناطق خشک اتفاق می‌افتد.

روش جبران:

• استفاده از کودهای حاوی بر (مثل کلسی بور و کلات بور )به مقدار بسیار کنترل‌شده
• توجه به دوز مصرف، زیرا مصرف بیش از حد بر می‌تواند گیاه را مسموم کند.

۶. علائم کمبود مولیبدن (Mo)

علائم:

• زرد شدن یکنواخت برگ‌ها (شبیه به کمبود نیتروژن)
• توقف رشد گیاه
• در گیاهان تیره کلم، پیچیدگی و ناهنجاری برگ‌ها

تشخیص:

• بیشتر در خاک‌های اسیدی و خاک‌های شنی مشاهده می‌شود.

روش جبران:

• مصرف کود حاوی مولیبدات سدیم یا آمونیوم
• افزایش pH خاک به سمت خنثی در صورت اسیدی بودن

۷. علائم کمبود کلر (Cl)

علائم:

• پژمردگی شدید و خشک شدن لبه برگ‌ها
• کاهش رشد ریشه‌ها
• زرد شدن و ریزش برگ‌ها در موارد حاد

تشخیص:

• کمبود کلر بسیار نادر است و بیشتر در خاک‌های بسیار شسته‌شده یا محیط‌های گلخانه‌ای بسته بروز می‌کند.

روش جبران:

• استفاده از کودهای حاوی کلر (مانند کلرید پتاسیم)
• محلول‌پاشی با محلول‌های رقیق کلریدی در صورت لزوم

مقالات مرتبط با کود میکرو:

اهمیت مدیریت دقیق تغذیه گیاهان با کودهای میکرو

روش‌ مصرف کود میکرو

کود میکرو معدنی + مزایا و روش مصرف

کود میکرو میکس

سوالات متداول کود میکرو